Eponimy

Eponimy to wyrazy, które pochodzą od osób i obiektów, istniejących lub mitycznych.
Nie ma tu eponimów, zawierających pełne brzmienie imienia lub nazwiska np. Mercedes, klątwa Ondyny czy choroba Basedowa, jak również jednostek miar, wywodzących się od nazwisk np. amper, wolt, bel, henr, kiur, herc, dżul, kelwin, niuton, om, tor, tesla, wat.

adidasy

buty sportowe, których nazwa pochodzi od założyciela firmy produkującej obuwie sportoweAdolfa (Adiego) Dasslera

ameryk

95 pierwiastek, promieniotwórczy, otrzymany przez amerykańskich naukowców i nazwany ku czci Ameryki

apertyzacja

metoda konserwacji żywności, opracoawana w XIX w. przez Nicolasa Apperta

arafatka

chusta w białe i czarne wzory, noszona w odpowiedni sposób na szyi, spopularyzowana przez przywódcę Palestyny - Jassera Arafata

batorówka

wysoka okrągła czapka z piórem; upowszechniona za czasów króla Stefana Batorego

berkel

97 pierwiastek, promieniotwórczy, otrzymany przez amerykańskich naukowców i nazwany ku czci miasta Berkeley w Kalifornii, gdzie mieści się Uniwersytet Kalifornijski

bohr

107 pierwiastek, promieniotwórczy, otrzymany przez radzieckich naukowców; nazwany ku czci duńskiego fizyka Nielsa Bohra; nie mylić z borem - 5. pierwiastkiem

bojkot

protest polegający na ignorowaniu kogoś lub czegoś; pochodzi od Charlesa Cunninghama Boycotta, którego w ten sposób potraktowali irlandzcy sprzedawcy w XIX w., bo podniósł im podatki

brajl

potoczna nazwa alfabetu dla osób niewidomych, opracowanego w XIX wieku przez Louisa Braille'a

copernicium

112 pierwiastek, promieniotwórczy, otrzymany przez niemieckich naukowców; nazwany ku czci polskiego astronoma Mikołaja Kopernika

cynik

brak wiary w filantropię i bezinteresowną życzliwość; od greckiego 'kynos"czyli pies; przezwisko nadane starożytnym filozofom cynickim, którzy bez krępacji załatwiali publicznie swoje potrzeby fizjologiczne (jak psy); współczesne pojęcie "cynizmu" ma niewiele wspólnego z filozofią cynicką, ale nazwa pozostała

dagerotyp

obraz uzyskiwany metodą fotochemicznąprzodek fotografii; nazwa pochodzi od twórcy metodyFrancuza Louisa Jacques'a Daguerre'a

darmsztadt

110 pierwiastek, promieniotwórczy, nazwany ku czci niemieckiego miasta Darmstadt, w którym znajduje się znany ośrodek badawczy, gdzie udało się zsyntetyzować inne liczne pierwiastki

degolówka

okrągła czapka typu kepi z daszkiem; nazwa pochodzi od prezydenta Francji - Charlesa de Gaulle'a, który w niej chodził

diesel

nazwa silnika o samoczynnym zapłonie (wysokoprężnego), pochodząca od nazwiska jego wynalazcy - Rudolfa Diesla

dubn

105 pierwiastek, promieniotwórczy, otrzymany jednocześnie przez radzieckich i amerykańskich naukowców; nazwany ku czci radzieckiego miasta Dubna, w którym znajduje się znany ośrodek badawczy, gdzie udało się zsyntetyzować inne liczne pierwiastki

einstein

99 pierwiastek, promieniotwórczy, wykryty podczas próbnego wybuchu bomby termojądrowej; nazwany ku czci niemieckiego fizyka Alberta Eisteina

erb

68 pierwiastek; nazwany ku czci szwedzkiej wioski Ytterby, z okolic której pochodził minerał, w którym odkryto ten pierwiastek

erlenmajerka

mała, płaskodenna kolbka stożkowa, jeden z elementów szkła laboratoryjnego; nazwa pochodzi od niemieckiego chemika Emila Erlenmeyera

europ

63 pierwiastek; nazwany ku czci kontynetu - Europy

falandyzacja

naginanie prawa, poprzez jego interpretację wygodną dla jednej ze stron; zabieg prawniczy stosowany przez polskiego prawnika Lecha Falandysza

ferm

100 pierwiastek, promieniotwórczy, wykryty podczas próbnego wybuchu bomby termojądrowej; nazwany ku czci włoskiego fizyka Enrico Fermiego

frans

87 pierwiastek, promieniotwórczy, odkryty przez francuską uczoną i nazwany na cześć Francji

gadolin

64 pierwiastek, odkryty przez francuskiego uczonego i nazwany ku czci fińskiego chemika Johana Gadolina

gal

31 pierwiastek, odkryty przez francuskiego uczonego i nazwany na cześć Francji (Galia - po łacinie "Francja")

german

32 pierwiastek, odkryty przez niemieckiego uczonego i nazwany na cześć Niemiec (Germania - po łacinie "Niemcy")

gilotyna

urządzenie do "humanitarnego" ścinania głowy; którego stosowanie we Francji zaproponował (ale go nie wynalazł) Joseph-Ignace Guillotin

hafn

72 pierwiastek, odkryty przez uczoncyh z Węgier i Holandi; nazwany ku czci stolicy DaniiKopenhagi, w której dokonano odkrycia (Hafniapo łacinie "Kopenhaga")

has

108 pierwiastek, promieniotwórczy; odkryty przez niemieckich uczonych i nazwany ku czci Hesjijednego z krajów związkowych Niemiec

hel

2 pierwiastek; odkryty na Słońcu dzięki obserwacji widma światła słonecznego; dlatego nazwano go ku czci Heliosagreckiego boga Słońca

holm

67 pierwiastek; odkryty przez szwedzkich i francuskich uczonych i nazwany ku czci stolicy Szwecji - Sztokholmu (Holmia - po łacinie "Sztokholm")

iterb

70 pierwiastek; nazwany ku czci szwedzkiej wioski Ytterby, z okolic której pochodził minerał, w którym odkryto ten pierwiastek

itr

39 pierwiastek; nazwany ku czci szwedzkiej wioski Ytterby, z okolic której pochodził minerał, w którym odkryto ten pierwiastek

kaliforn

98 pierwiastek; promieniotwórczy; otrzymany przez amerykańskich uczonych i nazwany ku czci jednego ze stanów USA - Kalifornii

kałasznikow

karabin maszynowy; skonstruowany w latach 40-tych XX wieku przez Michaiła Kałasznikowa

kiur

96 pierwiastek; promieniotwórczy; otrzymany przez amerykańskich uczonych i nazwany ku czci małżeństwa fizyków Marii Skłodowskiej-Curie i Piotra Curie

kuroniówka

zupa wydawana w latach 90-tych XX wieku ubogim na ulicach przez ministra Pracy i Polityki SpołecznejJacka Kuronia; potem nazywano tak zasiłek dla bezrobotnych

lenonki

wzór drucianej okrągłej oprawy okularów; nazwa pochodzi od muzyka Johna Lennona, który w nich chodził; okulary o takim ksztalcie były popularne już w XIX wieku

lincz

wymierzenie kary (naczęściej kary śmierci) sprawcy przestępstwa, bez udziału władz sądowniczych, przez grupę ludzi; nazwa pochodzi od amerykańskiego prawnika Charlesa Lyncha, który podczas wojny o niepodległość USA dokonywał doraĽnych sądów nad kolaborującymi z Anglikami

lorens

103 pierwiastek; promieniotwórczy; otrzymany przez amerykańskich uczonych i nazwany ku czci amerykańskiego fizyka Ernesta O. Lawrence'a

lutet

71 pierwiastek; odkryty przez austriackiego uczonego i nazwany ku czci stolicy FrancjiParyża (Lutetiapo łacinie "Paryż")

maciejówka

płócienna płaska czapka z okrągłym denkiem, sztywnym daszkiem i sznurkiem nad daszkiem; okrycie głowy popularne dawniej na wsi; od którego Macieja pochodzi - nie wiadomo

makiawelizm

manipulowanie innymi w sposób cyniczny i wyrachowany w celu uzyskania określonej korzyści; metoda wladzy opisana w XVI w. przez włoskiego filozofa Niccolo Machiavelli'ego

mauzer

nazwa karabinów, pochodzacą od niemieckich konstruktorów broni - Wilhelma i Paula Mauserów

meitner

109 pierwiastek; promieniotwórczy; odkryty przez niemieckich uczonych i nazwany ku czci niemieckiej fizyczki Lise meitner

mendelew

101 pierwiastek; promieniotwórczy; odkryty przez amerykańskich uczonych i nazwany ku czci rosyjskiego chemika Dymitra Mendelejewa

nagant

inna niepoprawna nazwa - nagan; rewolwer o szczelnym połączeniu między bębenkiem a lufą, opracowany i produkowany przez belgijskiego przemysłowca Leona Naganta

neptun

93 pierwiastek; promieniotwórczy; odkryty przez amerykańskich uczonych i nazwany ku czci planety Neptun (a nie boga morza), jako że znajduje się w układzie okresowym pierwiastków za uranem, tak jak planety w Układzie Słonecznym

niob

41 pierwiastek; odkryty przez angielskiego uczonego i nazwany ku czci mitycznej Niobe - córki Tantala

nobel

102 pierwiastek; radioaktywny; odkryty przez amerykańskich uczonych i nazwany ku czci szwedzkiego chemika Alfreda Nobla

pallad

46 pierwiastek; odkryty przez angielskiego uczonego i nazwany ku czci bogini Ateny (zwanej również Pallas, czyli panna, dziewica)

pasteryzacja

metoda konserwacji żywności opracowana przez Ludwika Pasteura

polon

84 pierwiastek; radioaktywny; odkryty przez Marię Skłodowską-Curie i Piotra Curie i nazwany ku czci ojczyzny MariiPolski (Polonia po łacinie "Polska")

pluton

94 pierwiastek; promieniotwórczy; odkryty przez amerykańskich uczonych i nazwany ku czci planety Pluton (a nie boga podziemii), jako że znajduje się w układzie okresowym pierwiastków za neptunem, tak jak planety w Układzie Słonecznym

promet

61 pierwiastek; radioaktywny; odkryty przez amerykańskich uczonych i nazwany ku czci mitycznego herosa - Prometeusza

prysznic

urządzenie do polewania się rozbitym strumieniem wody; nazwa pochodzi od twórcy wodolecznictwaVincenta Priessnitza

ramoneska

skórzana kurtka motocyklowa o charkterystycznym kroju, spopularyzowana w latach 70-tych XX w. przez członków zespołu Ramones

ren

75 pierwiastek; odkryty przez niemieckich uczonych i nazwany ku czci niemieckiej rzeki Ren

roentgen

111 pierwiastek; promieniotwórczy; odkryty przez niemieckich uczonych i nazwany ku czci niemieckiego fizyka Wilhelma Conrada Roentgena

ruten

44 pierwiastek; odkryty prawdopodobnie przez Jędrzeja Śniadeckiego ale za odkrywców uznano rosyjskich uczonych; nazwany ku czci Rosji (Rutenia po łacinie "Rosja")

rutheford

104 pierwiastek; radioaktywny; odkryty przez amerykańskich uczonych i nazwany ku czci amerykańskiego fizyka Ernesta Rutheforda

saksofon

instrument muzyczny wynaleziony przez belgijskiego producenta instrumentów - Adolfa Saxa

samar

62 pierwiastek; odkryty przez francuskiego chemika w minerale samarskicie, którego nazwa pochodzi od nazwiska Wasilija Samarskiego-Bykowca, rosyjskiego urzędnika górnictwa

seaborg

106 pierwiastek; radioaktywny; odkryty jednocześnie przez radzieckich i amerykańskich uczonych; nazwany ku czci amerykańskiego chemika Glenna T. Seaborga

skand

21 pierwiastek; odkryty przez szwedzkiego chemika; nazwany ku czci Skandynawii (Scandiapo łacinie "Skandynawia")

sławojka

ubikacja w postaci wolnostojącego drewnianego domku; nazwa (pierwotnie o ironicznym wydĽwięku) pochodzi od premiera RP Felicjana Sławoja Składkowskiego, który w 1928 roku wprowadził program poprawy warunków sanitarnych i obowiązek budowania toalet

szrapnel

pocisk artyleryjski rozrywający się na wiele części i slużacy do rażenia ludzi; nazwa pochodzi od jego wynalazcy - Anglika Henry'ego Shrapnela

tantal

73 pierwiastek; odkryty przez szwedzkiego chemika; nazwany ku czci mitycznego Tantala

tellur

52 pierwiastek; odkryty przez austriackiego uczonego; nazwany ku czci ziemi (Telluspo łacinie "ziemia, gleba")

terb

65 pierwiastek; nazwany ku czci szwedzkiej wioski Ytterby, z okolic której pochodził minerał, w którym odkryto ten pierwiastek

tor

90 pierwiastek; radioaktywny; odkryty przez szwedzkiego uczonego; nazwany ku czci nordyckiego boga - Thora

tul

69 pierwiastek; odkryty przez szwedzkiego uczonego; nazwany ku czci dawnej nazwy Skandynawii - Thule (od mitycznej wyspy na końcu świata)

tyndalizacja

metoda konserwacji żywności, polegająca na trzykrotnej pasteryzacji, opracowana przez Johna Tyndalla

tytan

22 pierwiastek; odkryty przez angielskiego uczonego; nazwany ku czci Tytanów - postaci z mitologii greckiej

uran

92 pierwiastek; radioaktywny; odkryty przez niemieckiego chemika; nazwany ku czci planety Uran, odkrytej kilka lat wcześniej przez angielsko-niemieckiego astronoma

wanad

23 pierwiastek; odkryty przez hiszpańskiego uczonego; nazwany przez szwedzkiego chemika ku czci skandynawskiej bogini Frei, której jedno z imion brzmiało Vanadii

żakard

rodzaj wzorzystej wielobarwnej tkaniny; nazwa pochodzi od wynalazcy krosien umożliwiających tworzenie skomplikownaych wzorow tkaninJosepha Marie Jacquarda

żyletka

King Camp Gillette był amerykańskim taniego i bezpiecznego urządzenia do golenia; jego wynalazek był unikalny poprzez zastosowanie wymiennych ostrzy