PIERWSZA POMOC

Poniższe zalecenia dotyczą sytuacji, gdy nie możemy liczyć na przybycie służb ratunkowych i musimy stosować starą zasadę "umiesz liczyć - licz na siebie".

Podstawy ratowania zdrowia i życia

Martwy ratownik to bezużyteczny ratownik.
Jeśli nie jest bezpiecznie - rozważ przetransportowanie rannego w miejsce bezpieczne. Jeśli chcesz narażać swoje życie by pomoc rannemu - twój wybór. W najgorszym razie dostaniesz medal pośmiertny.

Użyj akronimu AVPU:
Alert - przytomny
Voice - reaguje na głos
Pain - reaguje na ból
Unconscious - nieprzytomny

Przytomny, odpowiada z sensem na pytania i nie ma jakichś innych objawów sugerujących poważne uszkodzenie, możesz zebrać tzw, wywiad SAMPLE:
Symptoms - objawy które wystąpiły w trakcie badania i wstepnej oceny (grymasy bólu, drgawki etc.)
Allegries - może jest na coś uczulony, zwłaszcza na jakieś leki
Medicines - jakie leki przyjmuje; może to mieć wpływ na dalesze postępowanie z rannym
Past medical history - czy ranny ma jakies schorzenia, leczy się na coś, stan zdrowia przed zdarzeniem
Last meal - co zjadł przed zdarzeniem, może to mieć wpływ na dalsze postepowanie
Events - co się wydarzyło przed zdarzeniem? Jak doszło do urazu? Może to mieć wpływa na dalsze postępowanie

Nieprzytomny - użyj akronimu ABC (Masz na to nie więcej niż 10 sekund).:
Uwaga! Jeśli widzisz silne krwawienie - zacznij od zahamowania krwawienia. Ty będziesz sprawdzał czy ranny oddycha, a on w tym czasie straci pół litra krwi.
Air - drogi oddechowe; czy są drożne, czy nie ma w nich ciał obcych, krwi, wymiocin, czy wydaje jakieś odgłosy (charczenie)
Breathing - oddychanie; tempo i głębokość oddechu
Circulation - krążenie; czy ma tętno; sprawdzić w kilku miejscach - na kończynach, tętnicy szyjnej;

Przyjmuje się, że dorosły człowiek ma 70 cm3 krwi w każdym kilkogramie obywatela. Dzieci trochę więcej - 75 (nastolatki) - 90 (noworodki).
O krwotoku mówimy, gdy dochodzi do utraty 1,5 cm3/kg/minutę w ciągu 20 minut. Czyli wtedy, gdy dorosły ważący 75 kg traci około 110 cm3 krwii na minutę i trwa to 20 minut. W tym czasie straci 2200 cm3 krwii i ma już zaburzenia świadomości.
Najbardziej masywny krwotok towarzyszy złamanej miednicy, mniej z uda, wątroby, śledziony.
Co gorsza - te krwotoki mogą być wewnętrzne i nie widzimy tego.
Jedynie objawy pośrednie nam to sygnalizują tzn. przyspieszony oddech, spadek ciśnienia krwi, wzrost tętna, niepokój przechodzący w senność.
W przypadku niemożności zatamowania krwawienia lub przeciwdziałania mu (np. podając dożylnie płyny), może dojśc do wstrząsu, który objawia się jak wyżej zyli przyspieszonym tętnem, oddechem, spadkiem ciśnienia krwi, pozatym bladością skóry, zimnym potem, zaburzeniami widzenia, uczuciem osłabienia. Stopniowo tętno i oddech zwalniają, ranny traci przytomność i umiera.

Nie będąc fachowymi pracownikami ochrony zdrowia, możemy jedynie próbować zatamować krwawienie poprzez założenie opaski uciskowej na kończynie (o ile krwawi kończyna, rzecz jasna).
Krwotok można zaopatrzyć, zakładając opatrunek uciskowy albo stazę. Jeśli krwawienie jest masywne, albo po poratu nie umiesz ocenić jego masywności to lepiej założyć stazę.

Stazę zakłada się 5-7 cm nad raną. Warto kupić i poćwiczyć zakładanie stazy.
Skupmy się na sytuacji gdy jednak nie mamy profesjonalnej stazy.
Użyj paska lub czegoś podobnego, o szerokości nie mniejszej niż 2 cm.
Owiń nim kończynę i zrób półwęzeł w miejscu przebiegu tętnicy (albo tam, gdzie ci się wydaje, że biegnie, jeśli nie wiesz gdzie), 5-7 cm nad raną.
Włóż patyk, śrubokręt (cokolwiek czym będziesz kręcił i to się nie połamie), między końcówki paska i zawiąż pasek mocno wokół prowizorycznej rączki, robiąc węzeł.
Kręć, aż rana przestanie krwawić (może się zdarzyć, że ranny zemdleje z bólu przy tej procedurze, bo że będzie wył, to pewne - nie przejmuj się tym).
Jeśli rana nadal krwawi, a ty już nie możesz dalej kręcić - załóż drugą stazę bezpośredni nad pierwsza i powtórz procedurę.
W warunkach domowych jako stazę można wykorzystać mankiet do mierzenia ciśnienia - trzeba go nadmuchać do wartości minimum 200 mmHg. Nie musze wspominać, że te wszystkie nowoczesne automatyczne mierniki ciśnienia do tego się nie nadają?
Zapisz godzinę założenia stazy. Najlepiej na czole rannego, niezmywalnym pisakiem. W ostateczności - zapamiętaj czas.
Po upływie dwóch godzin (120 minut) stazę należy poluzować, jeśli nie istnieje ryzyko, że ranny wykrwawi się do reszty. Lepiej zyć bez kończyny niż nie żyć.

Założyć opatrunek uciskowy na ranę.
Unieś zranioną kończynę, jeśli to możłiwe.
Owiń ranę grubą warstwą gazy i uciśnij, nawet oburącz, przez minimum trzy minuty, jeśli masz czas.
Na gazę połóż zwinięty bandaż (zwiększa ucisk na ranę) i wszystko obandażuj ciasno następnym bandażem.
Jeśli bandaż zaczyna przesiąkać krwią - nałóż na niego kolejną warstwę gazy i znowu mocno zabandażuj.
Obserwuj stan rannego.

Zakładamy, że ranny jest nieprzytomny i leży.
Udrożnij drogi oddechowe przez uniesienie żuchwy rannego - jedną ręką weź go pod brodę i unieś mu żuchwę.
Jeśli to możliwe, to delikatnie odchyl rannemu głowę do tyłu (nie robimy tego jeśli widzimy, że jest rana szyi albo ranny został poszkodowany w wyniku wypadku komunikacyjnego.
Sprawdź, czy nie ma ciał obcych w jamie ustnej, treści pokarmowej, krwii etc. Jesli coś jest - usuń lub oczyść.
Nachyl się nad rannym, tak by twój policzek był zbliżony do ust rannego i przez 10 sekund:
patrz - czy porusza się klatka piersiowa i brzuch
słuchaj - czy ranny charcze (świadczy o zalegającym płynie), chrapie (ciało obce w drogach oddechowych), pieje (skurcz głośni)
czuj - czy wyczuwasz na poliku oddech rannego
Jeśli ranny oddycha i ma wyczuwalne tętno - ułóż go w pozycji bocznej, okryj kocem termicznym (srebrną stroną do ciała rannego) i podejmij dalsze działania.

Jeśli ranny nie oddycha, ale ma tętno - podejmij sztuczne oddychanie.
Jeśli z jakichś względów nie chcesz lub nie możesz wykonać oddechów - kontunuuj resuscytację np. robiąc masaż serca. Lepiej robić coś niż nic.
Zaciśnij nos rannego.
Szczelnie obejmuj usta rannego swoimi ustatmi. Uzyj maseczki.Jeśli nie ma maseczki - użyj zwykłą torebkę foliową z rozcięciem.
Jak długo robić wdech? Najprościej - tak długo ile czasu zajmie ci wolna recytacja w myślach zdania "Dobre powietrze wchodzi do płuc" i daj tyle samo czasu, żeby powietrze uszło z płuc po wdechu (to mniej więcej 2 oddechy na 10 sekund). Pamiętaj, że dzieci mają mniejsze płuca, więc i wdechy muszą być delikatniejsze.
Obserwuj, czy unosi się klatka piersiowa i brzuch. Jeśli nie - sprawdź drożność dróg oddechowych.

Jeśli nie stwierdziłeś tętna i drogi oddechowe są udrożnione - rozpocznij masaż serca.
Ranny musi leżeć na twardym podłożu, jeśli masaż ma być skuteczny. Masaż serca na miękkim łóżku jest bez sensu.
Uklęknij obok poszkodowanego, bo czeka cię ciężka praca.
Ułóż dłoń na środki klatki piersiowej (nie pod mostkiem rannego - to nie jest już klatka piersiowa).
Drugą dłoń połóż na grzebiecie pierwszej, łokcie sztywne.
Uciskaj klatkę piersiową tak by się wyraźnie uginała - zakąłda się że na głębokośc 1/3 głębokości klatki piersiowej. Uciski wykonuj z prędkością 100-120 na minutę. To dość szybko, więc pamiętaj żeby samemu przy tym oddychać.
Wykonaj 30 ucisków, a następnie dwa oddechy ratownicze reguła (30:2).
Jeśli masz pod ręką automatyczny defibrylator - użyj go.
Co jakiś czas sprawdzaj, czy serce rannego podjęło pracę.
Jeśli masz adrenalinę - podaj 1 mg co 3-5 minut.
Małemu dziecku masaż serca robi się inaczej, dlatego dobrze jest ukończyć profesjonalny kurs pierwszej pomocy.

6. Apteczka

Skład apteczki opracowałem na podstawie dostępnej literatury a także własnych doświadczeń zawodowych oraz polskich realiów.
Nie ma tu leków stosowanych przez zawodowych ratowników czy lekarzy np. płynów infuzyjnych ani leków podawanych w iniekcjach (oprócz adrenaliny).
Nie ma tu podanego dawkowania ani dokładnych wskazań do stosowania - to wszystko znajdziesz w ulotkach dla pacjenta, dołączonych do opakowań.
Ale jeśli umiesz zszywać rany, to dodaj do niej gotowe zestawy do szycia. Jeśli umiesz używać worek ambu - też go dodaj do listy.
Jeśli masz potrzebę rozszerzenia tej listy o inne leki - proponuję odnieść się do listy leków podstawowych rekomendowanych przez Światową Organizację Zdrowia.

Nazwy leków podawane są według schematu "substancja czynna (Nazwa handlowa)".
Podane nazwy handlowe są przykładowe, w oparciu o produkty lecznicze dostępne w Polsce. Nie jest to żadna kryptoreklama.
Dlaczego podaję nazwy substancji czynnych? Bo to na nie należy zwracać uwagę, a nie na nazwy handlowe, zwłaszcza gdy dostanie nam się w ręce lek w obcojęzycznym opakowaniu, a czasem i bez opakowania - np. tylko blister tabletek. Na blistrze powinna być podana nazwa międzynarodowa substancji czynnej.

Wiele z leków z listy zaawansowanej dostępnych jest na receptę (zwłaszcza antybiotyki), ale w ciężkich czasach wszystko staje się towarem.
Poza tym jeśli obecnie tak łatwo zorganizować sobie receptę na marihuanę "medyczną", to co za problem zorganizować sobie receptę na antybiotyk?