SŁOWNICZEK



  • Amunicja grzybkująca - potoczna nazwa amunicji, w której pociski są tak zaprojektowane aby po trafieniu zwiększały swoją średnicę (ekspandowały) i przybierały kształt przypominający grzyb; rodzaje takiej amunicji to JHP czy JSP

  • Amunicja fragmentująca - (ang. frangible>; nazwa amunicji, w której pociski są tak zaprojektowane aby po trafieniu w cel ulegały kontrolowanej fragmentacji czyli rozpadowi na mniejsze fragmenty; przykładami takich pocisków są V-MAX czy ARX; amunicja, któa po trafienu w cel wygląda jak kwiatek z płatkami to amunicja grzybkująca, a nie fragmentująca; amunicja fragmentująca stosowana do celów treningowych lub aby ograniczyć możliwość rykoszetów; pociski takie produkuje się ze spiekanych proszków czy specjalnych polimerów

  • Amunicja pośrednia - rodzaj amunicji, która pod względem mocy znajduje się pomiędzy amunicją pistoletową (np. 9x19 mm) a amunicja karabinową (np. 7,62x51 NATO, .308 Win); ma mniejszy odrzut niz karabinowa a większą energie i skuteczny zasięg niż pistoletowa; przykłądy amunicji pośredniej to 5,56x45 NATO, .223 REM, 7,62x39

  • AP - Armor Piercing; pocisk przeciwpancerny z twardym rdzeniem; przeznaczony do maksymalnej penetracji

  • Baskila - istotna część strzelby łamanej; znajduje się między lufami a kolbą i zawiera mechanizmy odpowiedzialne za oddanie strzału - spust(y), kurki, iglice, bezpiecznik


  • Birdshot - rodzaj amunicji śrutowej, gdzie jeden nabój zawiera wiele drobnych śrucin; zobacz buckshot i slug

  • Breneka - rodzaj amunicji do strzelby typu slug, czyli nabój zawiera jeden duży pocisk, zamiast wielu śrucin; breneka charakteryzuje się tym od innych pocisków typu slug, że jest żebrowany oraz ma element stabilizacyjny z tyłu - plastikowy lub filcowy

  • BTHP - Boat Trail Hollow Point; pocisk z wydrążonym czubkiem i zwężaną podstawą; używany głównie do strzelania precyzyjnego

  • Buckshot - rodzaj amunicji śrutowej, gdzie zamiast wielu drobnych śrucin, nabój zawiera kilka dużych kulek; zobacz birdshot i slug; "buck" to angielska nazwa samca jelenia, na którego polowano, używając tego typu amunicji

  • Czok - z angielskiego - choke; przewężenie na końcu lufy strzelny; ma na celu skupienie wiązki lecących śrucin, co zmniejsza ich rozrzut po strzale; są różne typu czoków i w niektórych modelach strzelb są wymienne

  • DA - patrz spust

  • DA/SA - patrz spust

  • DAO - patrz spust

  • Dystans - nie ma jednej definicji dystansu; zależy od rodzaju broni
    DystansPistoletPCCKarabinek .22Karabin 5,56 NATOKarabin precyzyjny
    Krótki (m)do 10< 50< 50< 100< 300
    Średni (m)10-2550-10050-100100-300300-600
    Długi (m)25-50100-150100-200300-600600-1000

  • FMJ - Full Metal Jacket; pocisk pełnopłaszczowy, ołowiany rdzeń otulony najczęściej miedzianą koszulką; standarowa amunicja treningowa i sportowa

  • Frangible - patrz amunicja fragmentująca

  • GA - zobacz gauge

  • Gauge - [czytaj gejdż]; jest to określenie kalibru strzelby, czyli średnicy lufy; oznaczenia są odwrotne niż w broni kulowej tzn. im mniejsza liczba tym większa średnica lufy; wzięło się to z dawnego określenia rozmiaru - oznaczało ile można odlać ołowianych kul z jednego funta ołowiu dla danej średnicy lufy; im większa średnica - tym mniej kul można odlać; najpopularniejszy rozmiar to gauge 12 (12 GA); np. oznaczenie 12/70 wskazuje na amunicję do strzelby o kalibrze 12 GA i długości łuski 70 mm; uwaga - w przypadku strzelb długość łuski oznacza jej długość po wystrzale, a nie przed wystrzałem;
    OznaczeniePrzybliżona średnica lufy w mmUwagi
    10 GA19,7Duży kaliber, stosowany głównie do specjalistycznych zastosowań myśliwskich.
    12 GA18,5Najpopularniejszy kaliber strzelb na świecie.
    16 GA16,8Obecnie spotykany rzadziej niż 12 i 20 GA.
    20 GA15,6Mniejszy odrzut, popularny wśród początkujących strzelców.
    28 GA13,9Lekka amunicja, używana głównie do strzelectwa sportowego i drobnego ptactwa.
    .410 Bore10,4Nie jest oznaczana w systemie gauge, lecz bezpośrednio średnicą lufy w calach.

  • gr - zobacz grain

  • Grain - jednostka masy, używana również do określania masy pocisku (nie masy prochu czy całego naboju);
    1 grain (gr) = 0,0648 grama
    100 gr = 6,48 g
    1 gram = 15,43 gr

  • HP - Hollow Point; pocisk z wydrążonym czubkiem; ekspandujący po trafieniu w cel ("grzybkujący")

  • HPBT - Hollow Point Boat Trail; synonim BTHP

  • Iglica - metalowy trzpień znajdujący się wewnątrz zamka broni; uderza w spłonkę naboju, inicując strzał; może występować razem z kurkiem, który jest jak młotek uderzający w iglicę; są jednak modele mające tylko iglicę np. Glock 17, Stoeger STR-9, Walther PDP

  • Istotna część amunicji - zaliczamy do nich: spłonki inicjujące spalanie materiału miotającego, materiał miotający (proch strzelniczy), pociski wypełnione materiałami wybuchowymi lub chemicznymi środkami obezwładniającymi lub zapalającymi lub innymi substancjami zagrażającymi życiu lub zdrowiu; czyli "ślepak" jest amunicją ale np. pocisk pełnopłaszczowy czy zużyta łuska amunicją już nie jest.

  • Istotny element broni palnej - zaliczamy do nich: szkielet broni, baskilę, lufę z komorą nabojową, zamek, komorę zamkową, bęben nabojowy

  • Język spustowy - patrz spust

  • JHP - Jacketed Hollow Point; płaszczowany pocisk z wydrążonym czubkiem, ekspandujący po trafieniu w cel ("grzybkujący")


  • JSP - Jacketed Soft Point; pocisk płaszczowany z odsłoniętym miękkim czubkiem, ekspandujący po trafieniu w cel ("grzybkujący")

  • Kaliber - nominalna średnica przewodu lufy (i dopasowanego do niej pocisku), wyrażona w milimetrach lub calach; dokładna wartość zależy od przyjętej konwencji pomiarowej i tradycji historycznej danego naboju
    Kaliber (cale) Kaliber (mm) Energia wylotowa (J) Zasięg skuteczny (m) Przykłady broni Zastosowanie Kategoria
    .181" / 4,6 PDW4,6×30 mm505200HK MP7, HK UMPOperacje specjalne, PDWPDW (Personal Defense Weapon)
    —5,45×39 mm1 380500AK-74, AKS-74U, RPK-74Wojsko (Rosja/WNP)Karabinowy
    .223 Remington5,56×45 mm1 800500M16, M4, AR-15, HK416, FAMASWojsko NATO, sport strzeleckiKarabinowy
    .22 LR5,6×15,6 mm160100Ruger 10/22, Walther P22, CZ 452Sport, nauka strzelania, rekreacjaPistoletowy / karabinkowy
    .224" / 5,7 PDW5,7×28 mm534200FN P90, FN Five-seveNOperacje specjalne, PDW, policjaPDW (Personal Defense Weapon)
    .25 ACP6,35×15,5 mm13030Beretta 950, FN Model 1906Broń ukryta, samoobrona (historyczna)Pistoletowy
    .264" / 6,5 CM6,71×48 mm2 8501 200Ruger Precision, Tikka T3x, AI AXSnajperstwo, sport długodystansowySnajperski
    .270" / 6,8 NGSW6,8×51 mm2 600600XM5 (SIG MCX Spear), XM250Wojsko USA (od 2023), następca M4/M249Karabinowy (nowej generacji)
    —7,5×55 mm3 200800K31, SIG SG 510, ZfK 55Wojsko Szwajcarii, sportKarabinowy
    .300 Blackout7,62×35 mm1 900300AR-15 z lufą .300 BLK, SIG MCXOperacje specjalne, tłumik dźwiękuKarabinowy
    —7,62×39 mm2 000400AK-47, AKM, SKS, RPKWojsko, partyzantka, sportKarabinowy
    .308 Winchester7,62×51 mm3 500800M14, FN FAL, HK G3, Remington 700Wojsko NATO, snajperstwo, myślistwoKarabinowy / snajperski
    —7,62×54 mm R3 600800Mosin-Nagant, SVD Dragunov, PKMWojsko (Rosja/WNP), snajperstwoKarabinowy / snajperski
    .30-06 Springfield7,62×63 mm3 700900M1 Garand, Springfield 1903, Remington 700Wojsko USA (hist.), myślistwo, sportKarabinowy
    .300 Win Mag7,62×67 mm4 8001 200Remington 700, AI AXMC, Winchester Model 70Snajperstwo wojskowe, myślistwoSnajperski
    .32 ACP7,65×17 mm20040Walther PP, FN Model 1910Broń służbowa (historyczna), samoobronaPistoletowy
    .338 Lapua Mag8,6×70 mm6 5001 500AI AWM, Barrett MRAD, Sako TRG 42Snajperstwo wojskowe, sport długodystansowySnajperski
    .380 ACP9×17 mm34050Glock 42, SIG P238, Walther PPKSamoobrona, broń ukrytaPistoletowy
    9mm / .354"9×19 mm50050Glock 17, Beretta 92, SIG P226, MP5Wojsko, policja, samoobrona – standard NATOPistoletowy
    .357 SIG9×22 mm62060SIG P226, Glock 31, FN FNPPolicja (USA), samoobronaPistoletowy
    .38 Special9,1×29,3 mm42050S&W Model 10, Colt Official PolicePolicja (historyczna), sport, samoobronaRewolwerowy
    .357 Magnum9,1×33 mm75075S&W Model 686, Colt Python, Ruger GP100Samoobrona, myślistwo, sportRewolwerowy
    .40 S&W10,2×22 mm58055Glock 22, S&W M&P40, SIG P226Policja USA (lata 90–2010), samoobronaPistoletowy
    .40" / 10mm Auto10×25 mm78060Glock 20, Colt Delta Elite, S&W 1006Samoobrona, obrona przed niedźwiedziamiPistoletowy
    .44 Magnum10,9×33 mm1 500100S&W Model 29, Desert Eagle, Ruger Super RedhawkMyślistwo, samoobrona, sportRewolwerowy
    .45 ACP11,43×23 mm60050Colt 1911, Glock 21, HK USP .45Wojsko USA (historyczne), samoobronaPistoletowy
    .50 AE12,7×33 mm1 850100Desert Eagle .50, LAR GrizzlySport, kolekcjonerstwoPistoletowy
    .50 BMG12,7×99 mm18 0002 000Barrett M82/M107, McMillan TAC-50, M2 BrowningSnajperstwo, karabiny maszynowe, pojazdyWielkokalibrowy
    —12,7×108 mm31 0002 000NSV, Kord, DShKKarabiny maszynowe (Rosja/WNP), pojazdyWielkokalibrowy
    —14,5×114 mm63 0003 000KPV, ZPU-4Przeciwlotniczy, pojazdy opancerzoneWielkokalibrowy
    .787" / 20 mm20×102 mm50 0005 000M61 Vulcan, Oerlikon, M168Lotnictwo, pojazdy opancerzone, okrętyDziałko lotnicze

  • Karabin - długa broń palna strzelająca amunicją karabinową lub pośrednią; zazwyczaj ma lufę dłuższą niż pistolet, wymaga oparcia o ramię podczas strzelania i zapewnia lepszą celność i większy zasięg skuteczny; karabinki są nieco krótszymi i lżejszymi wersjami karabinów, ale nazwy te stosuje się wymiennie np. AR-15 nazywa się karabinem jak i karabinkiem

  • Ogiva - z francuskiego ogive - ostrołuk; przednia, opływowa część pocisku (jego kształt od najwięszej średnicy do jego czubka); wpływa na współczynnik balistyczny oraz jak zachowuje się pocisk po trafieniu w cel

  • PCC - Pistol Caliber Carbine; karabin strzelający amunicją pistoletową, najczęściej jest to nabój 9x19 mm; ma mniejszy odrzut niż typowy karabin, tańszy w eksploatacji, popularny w strzelectwie sportowym; nie mylić z PCP; karabinki bocznego zapłonu nie są zaliczane do PCC

  • PCP - Pre-Charged Pneumatic; broń pneumatyczna, zasilana zbiornikiem sprężonego powietrza; nie mylić z PCC

  • Pistolet - krótka broń palna; trzymana i obsługiwana jedną lub dwiema rękami; bez kolby opieranej o ramię (aczkolwiek niektóe pistolety maszynowe ją mają); charakteryzują go niewielka masa i rozmiary, magazynek zwykle umieszczany w chwycie; do strzelania na krótkich i średnich dystansach

  • Pocisk pełnopłaszczowy - patrz FMJ

  • Pocisk przeciwpancerny - patrz AP

  • Pompka - potoczne określenie strzelby powtarzalnej - z angielskiego pump-action; zobacz przeładowywanie

  • Proch strzelniczy - materiał miotający, stanowiący istotna część amunicji; rozróżniamy proch czarny i proch bezdymny

  • Przeładowywanie broni - sposób, w jaki następuje załadowanie kolejnego naboju po oddaniu strzału; rozróżnia się następujące rodzaje:
    Powtarzalność strzałuMetoda przeładowywaniaPrzykład
    JednostrzałowaŁamana (broń otwiera sie na zawiasie, nabój wkłada się bezpośrednio do komory)Strzelba jednolufowa
    Wielostrzałowa ładowana ręcznieŁamanaDubeltówka, bok, nadlufka
    PowtarzalnaZamek czterotaktowy (bolt-action) - podniesienie rączki zamka, odsuniecie zamka, przesunięcie do przodu, zaryglowanie zamka przez opuszczenie rączkiMauser 98
    PowtarzalnaPompka (pump-action) - przeładowanie przez przesunięcie przedniego łoża do tyłu i do przoduMossberg Maverick
    PowtarzalnaDźwigniowa (level-action) - przeładowanie za pomocą dźwigni pod komorą zamkowąWinchester 1894
    PowtarzalnaZamek prostoliniowy (straight-pull)Blaser R8
    Samopowtarzalna (półautomatyczna)Automatyczne przeładowanie ale jednorazowe użycie spustu generuje jeden strzałGlock 17
    Samoczynna (automatyczna)Automatyczne przeładowanie ale jednorazowe użycia spustu generuje wiele strzałówAK-47

  • SA - patrz spust

  • Slug - rodzaj amunicji do strzelby, gdzie jeden nabój zawiera jeden duży pocisk; odmianą amunicji typu slug jest breneka

  • SP - Soft Point; pocisk płaszczowany z odsłoniętym miękkim czubkiem; ekspandujący po trafieniu w cel ("grzybkujący"); używany jako synonim JSP

  • Spust - element broni palnej, który naciska się palcem by oddać strzał; to dźwignia będąca częścią mechanizmu spustowego, a jego widoczna część to język spustowy, potocznie nazywany "spustem"; charakterystyke spustu opisują takie cechy jak:
    (1) droga spustu - jak daleko trzeba go nacisnąć,
    (2) opór spustu - z jaką siłą należy go nacisnąć,
    (3) reset spustu - jak daleko musi spust powrócić po strzale, by można było oddać następny strzał
    Rodzaje mechanizmów spustowych
    Single Action
    (SA)
    naciśnięcie spustu zwalnia napięty wcześniej kurek; kurek należy napiąc ręcznie lub poprzez mechanizm przeładowania
    Przykład: Colt 1911
    Double Action
    (DA)
    naciśnięcie spustu napina i zwalnia kurek w jednym ruchu; cięższy opór spustu
    Przykład: S&W Model 10, Colt Python, Ruger GP100
    Double Action/Single Action
    (DA/SA)
    pierwszy strzał oddany w trybie DA, kolejne po przeładowaniu zamka w trybie SA
    Przykład: Beretta 92, CZ 75
    Double Action Only
    (DAO)
    każdy strzał wymaga pełnego ruchu spustu napinającego mechanizm; nie ma trybu SA; opór spustu jednolity przy każdym strzale
    Przykład: SIG Sauer P250, Kahr K9
    Striker-Fired
    (igliczny)
    zamiast kurka używa napiętej iglicy (częściowo lub całkowicie), charakterystyka spustu zależy od konstrukcji
    Przykład: Glock, Walther PDP, Stoeger STR-9
    Safe Actionodmiana Striker-Fired; iglica jest częściowo napięta, a spust kończy jej napinanie i zwolnienie; stały opór spustu dla każdego strzału
    Przykład: Glock
    Selective Actionmożna przełąćzać pomiędzy SA a DA; rzadko spotykana
    Przykład: Glock

  • Szkielet broni - istotny element broni palnej; podstawowy element kontrukcyjny, do którego mocowane są inne elementy broni takie jak lufa, zamek, mechanizm spustowy, magazynek czy chwyt pistoletowy


  • Śrut - wiele małych pocisków wystrzeliwanych jednocześnie z jednej łuski; stosowany głównie w strzelbach
    Oznaczenie EUŚrednica (mm)Oznaczenie US
    1,5 mm1,5#9
    2,0 mm2,0#8
    2,25 mm2,25#7,5
    2,5 mm2,5#7
    2,75 mm2,75#6
    3,0 mm3,0#5
    3,25 mm3,25#4
    3,5 mm3,5#3
    3,75 mm3,75#2
    4,0 mm4,0#1
    4,5 mm4,5#BB
    5,0 mm5,0#BBB
    Buckshot
    OznaczenieŚrednica (mm)Liczba śrucin w łusce 12/70
    #4 Buck6,1 ok.21
    #3 Buck6,4 ok.18
    #2 Buck6,9 ok.15
    #1 Buck7,6 ok.12
    #0 Buck8,1 ok.10
    #00 Buck8,4 ok.9
    #000 Buck9,1 ok.6

  • TMJ - Total Metal Jacket; odmiana FMJ czyli pocisk pełnopłaszczowego, z całkowicie osłoniętym rdzeniem ołowianym, ograniczający zanieczyszczenie ołowiem

  • Użycie broni - oddanie strzału w kierunku człowieka, z zastosowaniem amunicji penetracyjnej

  • Współczynnik balistyczny - BC (Ballistic Coefficient); wartość opisująca jak dobrze pocisk pokonuje opór powietrza podczas lotu; im wyższy współczynnik tym pocisk słabiej traci prędkość, mniej opada (bardziej płaska trajektoria) i jest mniej podatny na wiatr boczny; czynniki zwiększająće współczynnik balistyczny to m.in. wydłużony kształt, ostro zakończony czubek, zwężana tylna część, stosunek masy do średnicy

  • VLD - Very Long Drag; pocisk o bardzo wysokim współczynniku balistycznym; do strzelań długodystansowych

  • Wykorzystanie broni - oddanie strzału w kierunku zwierzęcia, przedmiotu lub w innym kierunku nie stwarzającym zagrożenia dla życia i zdrowia ludzi (w teorii), z zastosowaniem amunicji penetracyjnej; czyli strzał w górę na postrach - to jest wykorzystanie broni palnej, a nie użycie

  • Zamek - istotna część mechanizmu broni palnej; zamyka komorę nabojową od tyłu, utrzymuje nabój podczas strzału, uczestniczy w wyrzuceniu łuski z komory nabojowej i załadowaniu kolejnego naboju; nie należy mylić zamka za suwadłem, jako że suwadło porusza zamkiem - moga stanowić jeden zespół tzw. zespół zamka i suwadła (Bolt Carrier Group - BCG);
    Rodzaje systemów zamkowych
    RodzajOpis
    Swobodny
    (Blowback)
    zamek dociska nabój do komory; po strzale pocisk opuszcza lufę szybciej niż gazy prochowe są w stanie odepchnąć zamek i sprężynę; chwilę później zamek cofa się a sprężyna ściska; wyciąg wyciąga łuskę, która wyrzutnik usuwa przez okno wyrzutowe; sprężyna się prostuje pcha zamek do przodu, który pobiera z magazynka kolejny nabój i wpycha go do komory;
    prosta konstrukcja; ciężar zamka i sprężyna wystraczają do zrównoważenia masy pocisku i siły gazów prochowych, niezwodny ale daje mocniejszy odrzut
    Półswobodny
    (Delayed blowback)
    zamek nie jest ryglowany; zasada działania jest podobna jak w zamku swobodnym (pocisk do przodu, zamek do tyłu z lekkim opóźnieniem); ruch zamka jest opóźniony przez dodatkowe mechanizmy (np. rolki, system radialny, dźwignie, układ gazowy) a nie przez jego większą masę; dzięki temu odrzut jest mniejszy co pozwala lepiej kontrolować broń
    Krótki odrzut lufy
    (short recoil operation)
    lufa i zamek tworzą jeden zespół (są zaryglowane) i po zapłonie lufa i zamek razem się cofają przez kilka milimetrów, po czym lufa jest odchyla do tyłu przez specjalne krzywki i zatrzymuje się, a zamek dalej się cofa; nastęnie sprężyna powrotna pcha go do przodu, zamek pobiera kolejny nabój i wprowadza go do komory, lufa ponownie łączy się z zamkiem (ryglują się); powszechnie stosowany w pistoletach samopowtarzalnych dla nabojów 9x19, .45 ACP, .40 S&W
    Tłok gazowy
    (Gas piston)
    część gazów prochowych napędza tłok - w lufie jest otwór - gdy mija go pocisk, część gazów prochowych wlatuje w ten otwór i popycha tłok; tłok popycha suwadło; suwadło odryglowuje lub obraca zamek, wyciąga łuskę i wyrzuca na zewnątrz; sprężyna powrotna przesuwa zespól do przodu - zamek pobiera nabój, wprowadza go do komory i rygluje zamek; niezawodny; np. w AK-74
    Bezpośrednie odprowadzenie gazów
    (Direct impingement)
    mechanizm podobny jak w tłoku gazowym, tylko że nie ma tu tłoka; gazy prochowe trafiają bezpośrednio do zespołu suwadła i zamka (BCG); sprężyna poertotna przesuwa zespół BCG do przodu; brak tłoka redukuje ilość ruchomych elementów ale mechanizm szybciej się brudzi; taki mechanizm jest np. w AR-15
    Czterotaktowy
    (Bolt action)
    strzelec ręcznie po każdym strzale: odryglowuje - cofa - dosyła nabój - rygluje zamek

  • Zasięg maksymalny - najdalsza odległość, na jaką może dolecieć pocisk ale raczej bez osiągnięcia zamierzonego skutku i powtarzalności celności

  • Zasięg przystrzelania - dystans, na który wyzerowano przyrządy celownicze

  • Zasięg skuteczny - dystans, na którym broń spełnia swoje zadanie tzn. strzelec jest z odpowiednim prawdopodobieństwem trafić w cel i uzyskać zamierzony efekt